Κάθε πολεμική τέχνη είναι χρήσιμη σε μια συμπλοκή, διότι έχει δημιουργήσει δεξιότητες μάχης στον μαθητή της, άρα έχει το πλεονέκτημα. Ωστόσο, κάθε πολεμική τέχνη έχει ύλη (έγχρωμες ζώνες και dans), η οποία δημιουργεί βλαβερές συνήθειες στον μαθητή, άρα εκεί χάνει μέρος του πλεονεκτήματος. Στις ημέρες μας, οι πολεμικές τέχνες στην Ελλάδα δεν υφίστανται για το νόμο. Οι βουλευτές βλέπουν αθλήματα χωρίς ύλη (όπως το ποδόσφαιρο) και οτιδήποτε άλλο είναι παράνομο. Αυτό δημιουργεί ένα ακόμα μειονέκτημα για το μαθητή.
Ό,τι δεν ξέρει τι διδάσκεται, αν αυτό που διδάσκεται είναι αυτό για το οποίο πληρώνει ή είναι ένα άθλημα με κανόνες, για να συμμετάσχει σε αγώνες, όπως πιέζει η κάθε ομοσπονδία και ο αθλητικός νόμος. Τα παραπάνω θέματα θα εξεταστούν στο παρόν άρθρο και θα δούμε πως η γνώση των πολεμικών τεχνών μπορεί και πρέπει να εφαρμοστεί σε μια πραγματική συμπλοκή. Δεν θα αναφερθώ στη νομοθεσία περαιτέρω, διότι καταλαβαίνετε πως δεν έχει σημασία τι πιστεύω εγώ, αλλά τι λέει ο νόμος.
Οι πολεμικές τέχνες διδάσκουν τον έλεγχο της απόστασης. Tae Kwon Do, Karate-do, βόρεια στυλ Gong Fu διδάσκουν έλεγχο μακρινής απόστασης, Judo, νότια στυλ Gong Fu κοντινής απόστασης, Sumo πολύ κοντινής απόστασης. Όποιος ελέγχει την απόσταση, ελέγχει τη μάχη, πηγαίνει τον αντίπαλο εκεί που θέλει, επιτίθεται με την τεχνική που τον βολεύει και κρατά τον εαυτό του σχετικά ασφαλή. Αυτός ο έλεγχος γίνεται κυρίως με τα πόδια (ashi sabaki) και δευτερευόντως με το υπόλοιπο σώμα. Ανάλογα λοιπόν το χώρο της συμπλοκής (ευρύς ή στενός), η κατάλληλη πολεμική τέχνη δίνει το τακτικό πλεονέκτημα.
Στον αθλητισμό υπάρχουν προστατευτικά, ένας αντίπαλος, κανόνες και διαιτητής, σε μια συμπλοκή όχι. Αν ο αμυνόμενος δεν θέλει να μπλέξει με τα δικαστήρια, τότε οφείλει να κινηθεί και να λάβει αποφάσεις σύμφωνες με το άρθρο 22 του ποινικού κώδικα (νόμος 4619/2019) ήτοι άμυνα σε άδικη κατάσταση έγκαιρα και σύμφωνα με την αναλογικότητα της επίθεσης.
Ωστόσο, υπάρχουν τεχνικές σε κάθε πολεμική τέχνη, οι οποίες ενώ υφίστανται στην ύλη, είναι δύσκολο να βρει κάποιος μια σχολή να τις διδάσκει, διότι δεν φέρνουν πόντους ή φέρνουν ποινές. Π.χ. πιάσιμο ποδιών απαγορεύεται στο Judo, μπλοκ και πιάσιμο απαγορεύεται στο Tae Kwon Do ή ακόμα και γροθιές, γροθιά απαγορεύεται στο Sumo, ενώ είναι βασικές τεχνικές αυτοάμυνας. Άρα, ο κάθε μαθητής πρέπει να συνειδητοποιήσει πως σε μια συμπλοκή δεν αρκεί η προπόνηση, αλλά αυτή να είναι προσαρμοσμένη σε όρους αυτοάμυνας και να γνωρίζει ο μαθητής αυτές τις τεχνικές.
Οι ίδιες τέχνες υποφέρουν από άλλες απαγορεύσεις: αγκωνιές, γονατιές, κουτουλιές, κλειδώματα δακτύλων, χτυπήματα με τα δάκτυλα, με μέρη της παλάμης, απόκρουση με το πόδι, χαμηλά λακτίσματα κτλ. Όλα αυτά σε ένα τμήμα αυτοάμυνας εξασκούνται, σε μια παραδοσιακή σχολή εξασκούνται, είναι μέρος της ύλης. Αν κάποιος ασκείται στην αθλητική μορφή μιας πολεμικής τέχνης θα κουβαλάει και τα «κουσούρια» της, τα οποία ορισμένες φορές είναι πολύ επικίνδυνα (κλείσιμο απόστασης στο Tae Kwon Do, αγκαλιάσματα, ψεύτικες επιθέσεις, επιθέσεις χωρίς δύναμη μόνο για πόντο κτλ.). Τέτοια λάθη οδηγούν σε χτυπήματα για λιποθυμία και ξύπνημα σε νοσοκομείο.
Εις ό,τι αφορά την αυτοάμυνα, ο τρόπος που αντιδρούμε σε μια επίθεση είναι αναλογικός με το βαθμό βίας που μας ασκείται. Ξεπερνάμε κάθε αίσθημα εγωισμού και αδρεναλίνης και ανταποκρινόμαστε αναλογικά. Δηλαδή, αν κάποιος με πιάσει από το πέτο και με σπρώχνει, εγώ δικαιούμαι να τον ρίξω ομαλά στο έδαφος, αλλά όχι να του μοιράσω λακτίσματα στα πλευρά μόλις πέσει. Δεν δικαιούμαι να τον χτυπήσω στο πρόσωπο εφόσον με τραβάει μήτε να του σπάσω τον αντίχειρα. Η βία που ασκώ μπορεί να με μετατρέψει από αμυνόμενο, σε επιτιθέμενο, παρά την πρόθεσή μου να αμυνθώ. Οι πολεμικές τέχνες δεν έχουν αυτήν τη νοοτροπία, αλλά αυτό λέει όμως ο νόμος στην Ελλάδα.
Για να είναι κάποιος αποτελεσματικός πρέπει να εξασκεί δυο αντίθετες, αλλά συμβατές πολεμικές τέχνες. Αυτό είναι κάτι που πιστεύω ακράδαντα. Π.χ. Sumo και Karate είναι συμβατές και αντίθετες. Tae Kwon Do και Judo. Karate και Muay Thai; Όχι, είναι δυο τέχνες που μαθαίνουν να χτυπάς, αλλά χάνεται το παλαιστικό κομμάτι. Ωστόσο, αν θέλει κάποιος να γίνει πιο αποτελεσματικός στα χτυπήματα, τότε ναι. Δεν χρειάζεται να έχει κάποιος dan και στις δυο, αλλά να μπορεί να εκτελεί σωστά 10 τεχνικές, που δεν αποτελούν τμήμα της ύλης της βασικής του πολεμικής τέχνης. Π.χ. αν κάποιος που έχει μάθει να χτυπάει με τα χέρια βρεθεί σε ανελκυστήρα, αν κάποιος που λακτίζει βρίσκεται σε σκάλες κτλ. πρέπει να μπορεί να ανταποκριθεί αποτελεσματικά.
Στην Ελλάδα δεν είναι βέβαιο ότι μαθαίνεις αυτό για το οποίο πληρώνεις ή ότι ο δάσκαλος μιας σχολής ξέρει σωστά αυτό που γράφει η πινακίδα ή το δίπλωμά του ή ότι ανταποκρίνεται στα dan του. Π.χ. το Tae Kwon Do διαθέτει σωρεία τεχνικών χεριών, απελευθερώσεις, χαμηλά λακτίσματα, ρίψεις, αγκαλιές, σπασίματα και εξαρθρώσεις, παγιδεύσεις χεριών, αλλά είναι πολύ δύσκολο να βρείτε κάποιον που θα σας τα διδάξει. Το ίδιο ισχύει και στο Karate-do. Judo, Jujutsu πολλές φορές βλέπουμε τεχνικές χωρίς διατάραξη της ισορροπίας. Ακόμα, σε όλες τις παραδοσιακές πολεμικές τέχνες γίνονται επιθέσεις φαντάσματος ως αυτοάμυνες (ίδιο χέρι, ίδιο πόδι ευθεία γροθιά) και άμυνα από τον συναθλητή ή αυτοάμυνες σε μαχαίρι και ρόπαλο με απόκρουση σε αντίθετη κατεύθυνση (εξετάσεις >3ου dan Tae Kwon Do). Δεν είναι αυτή η ύλη, αλλά αυτό βλέπουμε.
Στις πολεμικές τέχνες θεωρούμε πως ο αντίπαλος επιτίθεται με συγκεκριμένες δεδομένες κινήσεις, τις οποίες έχουμε στην ύλη ως τεχνικές επίθεσης. Δεν υπάρχει πρόβλεψη για τις απίθανες τεχνικές ή παράξενες στάσεις σώματος ή χτυπήματα που θυμίζουν κολύμπι ή συνεχιζόμενες επιθέσεις ή επιθέσεις από διαφορετικές κατευθύνσεις. Ναι, είναι πιθανόν οι αποκρούσεις μας να λειτουργήσουν, αλλά λείπει η πίεση και η ένταση της στιγμής και η απρόβλεπτη επίθεση. Π.χ. κυκλικές και ανοδικές γροθιές δεν χρησιμοποιούνται συχνά, άρα η άμυνα απέναντι σε αυτές τις κοινές επιθέσεις είναι μη εκπαιδευμένη.
Η λύση είναι πως οι άμυνες αυτές υπάρχουν στις φόρμες (kata, poomsae, hyung), αλλά όπως έγραψα παραπάνω, είναι δύσκολο να βρεις δάσκαλο που να ξέρει την ύλη για να την διδάξει. Προσωπικά, θεωρώ σχεδόν άχρηστες τις φόρμες χωρίς ανάλυση και δυστυχώς στην Ελλάδα πάσχουμε.
Σε καταστάσεις με περισσοτέρους από έναν αντιπάλους, η προσοχή δεν μπορεί να είναι μόνο στον άμεσο επιτιθέμενο. Πρέπει να ελέγχεται η διάταξη του χώρου και η θέση των υπόλοιπων, προσέχοντας πιθανές γωνίες επίθεσης και εξόδους διαφυγής. Η στρατηγική σε τέτοιο σενάριο είναι να μειωθεί ο αριθμός των αντιπάλων που μπορούν να πλησιάσουν ταυτόχρονα, χρησιμοποιώντας αντικείμενα, τοίχους ή άλλα εμπόδια, και να απομονώνεται έναν αντίπαλο κάθε φορά. Οι πολεμικές τέχνες που διδάσκουν έλεγχο απόστασης και γρήγορη μετακίνηση γίνονται ζωτικής σημασίας, γιατί η αδράνεια μπορεί να σε εγκλωβίσει σε γωνία ή να δεχθείς πολλαπλά χτυπήματα ταυτόχρονα. Μια καλή τακτική είναι να μετακινείται ο αμυνόμενος, ώστε ο κάθε ένας τους να έρχεται 1-1.
Το πιο επικίνδυνο είδος συμπλοκής. Η αντιμετώπιση ενός επιτιθέμενου με μαχαίρι απαιτεί ψυχραιμία, άμεση αντίδραση και αξιοποίηση του περιβάλλοντος. Δεν υπάρχει χώρος για εγωισμό ή προσπάθεια να νικηθεί ο αντίπαλος με δύναμη· η προτεραιότητα είναι η διαφυγή και η επιβίωση. Τεχνικές αποκλεισμού χεριού, απόκρουσης με αντικείμενο ή τοποθέτηση εμποδίων μεταξύ αμυνομένου και του μαχαιριού είναι ζωτικής σημασίας, ενώ η κίνηση διαγώνια ή πλάγια μειώνει τις πιθανότητες για πλήγμα. Μια άλλη τακτική είναι η χρήση αυτοσχεδίων όπλων. Η εκπαίδευση σε παραδοσιακές πολεμικές τέχνες συχνά παραλείπει τέτοιες καταστάσεις, γι’ αυτό η εξειδικευμένη αυτοάμυνα ή σενάρια προσομοίωσης με ασφαλή όργανα είναι απαραίτητα για να είναι κανείς προετοιμασμένος.
Σε κάθε σύγκρουση, η ταχύτητα αντίδρασης είναι συχνά πιο σημαντική από τη δύναμη ή την τεχνική. Ο εγκέφαλος πρέπει να επεξεργαστεί γρήγορα την απειλή, να αξιολογήσει τον αριθμό των αντιπάλων, τα όπλα, το περιβάλλον και να αποφασίσει μεταξύ άμυνας, αντεπίθεσης ή φυγής. Η εκπαίδευση σε καταστάσεις υψηλής πίεσης, με σενάρια που μιμούνται πραγματική ένταση και απρόβλεπτες κινήσεις, βοηθά στη βελτίωση αυτής της ικανότητας. Ένας αμυνόμενος που εκπαιδεύεται μόνο σε καθαρά τεχνικές κινήσεις χωρίς πίεση χρόνου, συχνά χάνει πολύτιμα δευτερόλεπτα και εκτίθεται σε μεγαλύτερο κίνδυνο. Η συνειδητή και γρήγορη απόφαση σε ένα κλάσμα του δευτερολέπτου μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ επιβίωσης και σοβαρού τραυματισμού.
Στη χώρα μας η λέξη χρησιμοποιείται για να έλξει ενήλικες σε μια σχολή. Το θέμα είναι πως ο ενήλικος πληρώνει για να μάθει να αμύνεται, όχι για να μάθει ένα άθλημα. Θέλει συνθήκες βίας και να γίνει καλός στη βία. Η αυτοάμυνα δεν είναι άθλημα, δεν έχει προβλέψιμες επιθέσεις, δεν έχει ασφάλεια διαιτητή ή γιατρού. Είναι κάτι ξεχωριστό από την αθλητική μορφή της πολεμικής τέχνης και απαιτεί αφαίρεση κάποιων τεχνικών της εκάστοτε πολεμικής τέχνης και εισαγωγή στοιχείων από άλλες πολεμικές τέχνες. Ο προπονητής που διδάσκει αυτοάμυνα και δεν γνωρίζει, προσφέρει αυτοπεποίθηση άγνοιας κινδύνου, προχειρότητα μεταμφιεσμένη ως γνώση και «απλές κινήσεις».
Κάποιος που μας επιτίθεται είναι εχθρός. Έτσι τον βλέπουμε, έτσι τον αντιμετωπίζουμε. Υπερθεματίζω. Θεωρούμε πως είναι επικίνδυνος, οπλισμένος, έχει μεγάλη αντοχή στον πόνο, είναι δυνατός και έχει φίλους κρυμμένους. Όταν βρισκόμαστε σε συμπλοκή που δεν μπορούμε να αποφύγουμε, προσέχουμε αν προεξέχει κάτι από τις τσέπες ή αν τα χέρια του πλησιάσουν προς τις τσέπες του. Εκεί δεν περιμένουμε να δούμε αιχμηρό αντικείμενο, περιορίζουμε τα χέρια ή χτυπάμε. Χρησιμοποιούμε το περιβάλλον. Δεν αρκεί ένα χτύπημα σε αντίπαλο που μας επιτίθεται και μας χτυπάει, προχωράμε σε χτυπήματα μέχρι να μπορέσουμε να τον ελέγξουμε ή να φύγουμε. Αν ο αντίπαλος μας έχει καταφέρει ένα χτύπημα στο πρόσωπο ή στο σώμα και αποφασίσουμε να χτυπήσουμε και όχι να παλέψουμε, τότε χτυπάμε μέχρι να μπορούμε να τον ελέγξουμε. Ακόμα και όταν τον φτάσουμε στο έδαφος και τον έχουμε κλειδωμένο, προσέχουμε πάντα τα χέρια του, μην έχει κρυμμένα όπλα, πέτρες δίπλα, μην μας κάνει γέφυρα, μην κοιτάζει κάποιον γνωστό του κτλ. Στο έδαφος τον πάμε και εμείς επάνω του μόνο αν είναι μόνος του, σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση είμαστε και παραμένουμε όρθιοι. Δεν περιμένουμε βοήθεια από περαστικούς, δεν κοιτάμε αλλού. Όλα αυτά είναι στο όριο και πέρα από το όριο του νόμου, αλλά όταν απειλείται η ζωή μας από έναν ή περισσοτέρους αντιπάλους τότε καλύτερα να είμαστε εμείς ασφαλείς παρά πολυτραυματίες.
Αν δεν θέλουμε να εμπλακούμε περαιτέρω, φεύγουμε μόλις τον δούμε ότι πονάει. Σημασία έχει η επιβίωση από μια συμπλοκή, όχι να τον πάμε στο τμήμα με σύλληψη.